سوزنی برگان3 ( از جزوه درسی دکتر قاسمی)

خانواده     Araucariaceae

 

درختان اين خانواده شاخه كاملا مستقيم و پيراموني واقعي دارند، برگهاي دايمي و بصورت مارپيچي تقريبا دورج دارند. اين خانواده داراي 2 جنس Araucaria   و Agathis است.

 

 

كليد شناسايي

Agathis

         oبرگ: داراي پهنك عريض مثل پهن‌برگان

         oجوانه: داراي جوانه كوچك ولي مشخص

         oگل : دوپايه

         oشاتون نر : كوتاه تا 3 سانتي‌متر

         oمخروط: فلس ضخيم و پهن فقط در قاعده به براكته چسبيده است.

         oگياهك: 2 لپه

o         دانه: در يك سمت داراي بال كاملا توسعه يافته و در سمت ديگر كوتاه و منقار مانند

Araucaria

         oبرگ :نواري يا نيشتري شكل

         oجوانه: بدون جوانه مشخص

         oگل: در كل يكپايه تعداد كمي دوپايه

         oشاتون نر: بسيار بلند تا20 سانتي متر

         oمخروط: فلس و براكته در نصف طول و يا بيشتربه هم جوش خورده‌اند.

         oگياهك: 2 تا 4 لپه

         oدانه: در دو طرف بالهاي مساوي توسعه يافته و يا تقريبا بدون بال

 

 

 

جنس Agathis

كلا درختان هميشه سبز هستند، تنه استوانه‌اي، بومي زلاندنو، استراليا، فيجي، جزاير فيليپين هستند. پوست درخت ضخيم و فلس دار، رزين دار بوده و براثر خراش مايع شيري غليظي ترشح      مي شود كه بصورت متبلور روي تنه خشك مي شود و يا اينكه روي زمين مي‌افتد. شاخه ها افقي و غالبا در درختان جوان پيراموني و در درختان مسن نامنظم است. برگها با آرايش مارپيچي در روي محورهاي اصلي و يا اينكه با آرايش متقابل يا متناوب در روي شاخه هاي فرعي قرار مي‌‌گيرند.
برگها چرم مانند و معمولا عريض هستند و گاهي تا 15 تا 20 سال روي شاخه درختان باقي‌مي‌مانند. شاتون نر سفت، انبوه، استوانه‌اي و بطور انفرادي در كنار برگها قرار مي‌گيرد. مخروط كروي ويا بصورت تخم مرغي پهن و بسيار پرپشت با فلسهاي بادبزني و با حاشيه ضخيم. مخروط در طول 2 سال مي‌رسد.
2 گونه از اين جنس بيشتر در جنگلكاريهاي مناطق معتدله گرم و مرطوب اهميت دارد كه عبارتند از :
A.australis  و  A.robusta

 

 

A.australis

جنس‌Araucaria

درختان اين جنس هميشه سبز بوده كه در جواني تاج درخت كاملا متقارن بوده و تقريبا از نزديكي سطح زمين شروع مي‌شود. ولي درختان بزرگ در قسمت اعظم طول خود عاري از شاخه و برگ مي‌باشند. پوست درختان اين جنس رزين دار و ضخيم مي باشد. در برخي از گونه هاي اين جنس پوست درختان بصورت فلسهاي كاغذمانند از تنه درخت جدا مي شوند. شاخه ها معمولا افقي و كاملا پيراموني هستند. جوانه هاي درخت نامشخص بوده و توسط برگها پوشيده شده اند. برگها چندين سال بر روي درخت باقي مي‌مانند داراي آرايش مارپيچي هستند. مخروط درخت در طول 2 يا 3سال       مي رسد، كروي تا تخم مرغي شكل بوده و داراي فلسهاي چوبي و همپوش هستند. اين فلسها هنگام رسيدن مخروط مي‌ريزند. هر فلس حاوي يك دانه مي باشد.

 

 

اين جنس به 3 سكشن تقسيم مي‌شوند:
1-Section Araucaria                                                 
2- Section Eutacta                                                   
3- Section Intermedia                                             

 

 

1-Section Araucaria

         oبرگ : نواري شكل و پهن با برگهاي موازي و به طول بيش از 3 سانتي‌متر

         oگل: بطوركلي2 پايه و بندرت يك پايه

         oشاتون: جانبي

         oلپه : 2 عدد

o         مخروط: با ابعاد بزرگ تا 30 سانتي‌متر

2-Section Eutacta

         oبرگ : نيشتري شكل و خميده به طول كمتر از 2 سانتيمتر

         oگل: يك پايه

         oشاتون: انتهايي

         oلپه : 4 عدد

o         مخروط: با ابعاد كوچك تا 15 سانتي‌متر

3-Section Intermedia

         oبرگ : برگهاي جوان نيشتري شكل و برگهاي مسن  نواري پهن و طولشان بيشتر از 3 سانتي‌متر

         oگل: 2 پايه

         oشاتون: انتهايي

         oلپه : 2 عدد

o         مخروط: مشخص نيست

1-Section Araucaria

Araucaria araucana

آروكارياي شيلي

Araucaria angustifolia

آروكارياي مشعلي

Araucaria bidwillii

آروكارياي كوئيسلند

2-Section Eutacta

Araucaria cunninghamii

آروكارياي سفيد

Araucaria columnaris

آروكارياي ستوني

Araucaria heterophylla

آروكارياي زينتي

3-Section intermedia

Araucaria hunsteinii

آروكارياي غول آسا

 

 

 

 

خانواده Taxodiaceae
برگهاي درختان اين خانواده دايمي يا خزان كننده و بطور مارپيچي يا دو رج قرار مي‌گيرند.شكل برگها بصورت نواري، نيزه‌اي، نيشتري و يا فلس مانند است. هر فلس مخروط داراي 2 تا 12 تخمك مي باشد. همه گونه هاي اين خانواده بصورت يك پايه هستند. مخروط چوبي و مركب از چندين فلس سپري شكل مي باشد. ميوه در طول 1 يا 2 سال مي‌رسد.اين خانواده داراي 10 جنس بوده كه 9 جنس در نيمكره شمالي و فقط يك جنس بنام Athrotaxis (تاچانك) در نيمكره جنوبي(در استراليا) است.

داراي 2 نوع برگ است:
1- برگها در روي شاخه‌هاي كوچك فرعي بصورت شانه‌اي قرار مي‌گيرند. طول برگها در حدود  6 تا 25 ميلي‌متر و عرضشان هم حدودا 4/2 ميلي‌متر است. سطح روي برگ سبز تيره و سطح زير برگ داراي 2 نوار سفيد رنگ است كه در 2 طرف رگبرگ قرار گرفته‌اند.
2- برگها در روي شاخه‌هاي مسن و بلند در چند رديف و به حالت فشرده و يا پراكنده قرار گرفته‌اند. طول اين برگها در حدود 6 ميلي متر و داراي نوك تيز ، خميده و خار مانند هستند.

مخروط درخت آويزان، تخم مرغي تا كروي شكل و مخروط پس از آزاد كردن بذرها مدتي روي درخت باقي مي‌ماند. اين گونه توليد جست فراوان مي‌كند و تشكيل جنگلهاي شاخه‌زاد مي‌دهد. تكثير اين گونه بصورت جنسي از طريق بذر و غيرجنسي بصورت قلمه، شاخه خوابانيدن(Layering) انجام مي‌گيرد.
اين گونه از سواحل جنوب غربي اورگون تا جنوب كاليفرنيا و از سطح دريا تا ارتفاع 1000 متر انتشار دارد و در اين منطقه نسبت به ساير سوزني برگان غلبه دارد. از نظر مصارف عمده چوب در كارهاي گوناگون نجاري، جعبه‌سازي، مبلسازي، تخته‌سازي و تهيه تراورس، تيرهاي سيم برق و مخابرات و غيره كاربرد دارد.
پايه‌هايي ازاين گونه در باغ اكولوژيكي نوشهر كاشته شده است.

درخت غول آمريكا       Sequoia dendron giganteum
         
اين درخت نيز داراي يك گونه است و به درخت بزرگ يا درخت غول مشهور است. نزديك 100 متر ارتفاع دارد و پيرامون درخت در قاعده از 30 متر تجاوز مي كند.تا بيش از نصف ارتفاع ساقه بدون شاخه است. تاج درخت ابتدا مخروطي سپس كروي شكل انبوه و متراكم مي‌شود.برگهاي درخت دايمي، آرايش برگها بصورت مارپيچي مي‌باشد. هم برگهاي سبز و هم برگهاي قهوه اي در روي درخت ديده مي شود كه برگها در سال اول سبز بوده و در بتدريج قهوه‌اي مي‌شوند. درختان غول كه به عنوان نگهبانان سيرا(Sierra منطقه اصلي اين گونه در آمريكا) خطاب شده اند، از بزرگترين موجودات به حساب مي‌آيند. عمر بعضي از پايه‌هاي آن از طول تاريخ ثبت شده عمر بشر تجاوز مي‌كند و بعضي از آنها داراي 2500 سال سن در هنگام تولد حضرت مسيح بوده به نظر بعضي از دانشمندان عمر اين درختان به 4000 سال مي‌رسد.

اين گونه با داشتن پوست خيلي ضخيم از گزند آتش در امان بوده است. يكي از شگفت انگيزترين حالات بيولوژيكي اين گونه اين است كه مخروط رسيده سبز و بسته و تا ساليان دراز حتي تا بيش از 20 سال روي درخت باقي مي‌ماند و در طول اين مدت پايك ميوه توليد دواير ساليانه مي‌كند. بنابراين براي بذرگيري از اين درخت ناچاريم  مخروط درخت را بكنيم.از خصوصيات جالب توجه اين درخت وجود ماده رنگي پودر مانند قرمز تيره در مخروط آن است كه بدون ترديد بين آن ماده و بذرها هنگامي كه مخصوصا خشك مي‌شوند ارتباط وجود دارد و بذوري كه حاوي اين ماده پودر مانند هستند قوه ناميه بالايي دارند گرچه هرساله اين درخت بذور زيادي توليد مي‌كند ولي قوه ناميه آن از 15 % تجاوز نمي‌كند.
چوب فوق العاده شكننده ولي بادوام دارد. از روي ضخامت دواير ساليانه اين درختان مي توان آب و هواي گذشته را مورد بررسي قرار داد.

دارتالاب                                                          Taxodium


اين جنس اشاره به رويشگاه گونه‌هاي اين جنس در تالابهاي آب و بركه هاي آب و مرداب دارد.كلا داراي درختان بزرگ كه بيش از 3 هزار سال عمر مي‌كنند. به ارتفاع 50 متر مي رسند. پوست درخت قهوه‌اي  روشن و فلس دار، شاخه هاي درخت ممكن است برافراشته، گسترده و بندرت آويزان باشند.
دو نوع شاخه دارد:
1- شاخه هاي دايمي كه داراي جوانه هستند.
2- شاخه هاي خزان كننده كه بدون جوانه هستند.

برگهاي درخت در طول پاييز يا اوايل زمستان مي ريزد بطوري كه در زمستان لخت و بدون برگ است. در گونه نيمه دايمي(Taxodium macronatum) برگها بتدريج مي‌ريزند به طوريكه در زمستان داراي برگ است. برگها با آرايش متناوب، نرم و به رنگ سبز روشن نواري يا نيشتري شكل هستند. گلهاي نر و ماده بر روي يك پايه قرار گرفته‌اند. شاتون نر بلند، انتهايي، خوشه‌اي است و گلهاي ماده نيز بطور نامنظم روي شاخه تازه قرار گرفته‌اند. مخروط داراي پايك كوتاه و چوبي و فلسهاي سپر مانند است. هر فلس مخروط داراي 2 تخمك مي‌باشد.  اين جنس داراي 3 گونه است.

سوزنی برگان2 (از جزوه درسی دکتر قاسمی)

كليد شناسايي گونه هاي مهم نراد Abies lasicarpa Abies fraseri جنس Pseudotsuga sp. درختان اين جنس داراي تاج بزرگ و مخروطي بوده كه در سنين بالاتر كمي گسترده تر مي شوند. آرايش شاخه هاي اصلي روي تنه درخت تقريبا بصورت پيراموني است. برگها دايمي و نواري شكل هستند. در سطح روي برگ يك خط فرورفته و در سطح زير دو نوار استومات مشاهده مي شود. برگها داراي بالشتك كمي برجسته هستند. برگها پس از افتادن يك اثر تخم مرغي شكل روي شاخه درخت بجا مي گذارند. جوانه هاي درخت تخم مرغي كشيده(مخروطي شكل) است. مخروط تخم مرغي شكل آويزان داراي پايك كوتاه و در موقع رسيدن بدون آنكه فلسهاي مخروط از هم جدا شوند از درخت جدا شده و به زمين ميافتد. براكته ها هميشه بلندتر از فلسهاست. انتهاي براكته سه لوبه بوده و لوب وسط باريك است. گلهاي نر بصورت شاتون و در قسمت ابتداي شاخه ها قرار دارند، گلهاي ماده بصورت پراكنده و غالبا در قسمت انتهايي شاخه هاي بلند قرار ميگيرند. هرفلس مخروط داراي 2 دانه است. پوست درخت ابتدا صاف و با غده هاي ريزش خيلي مشخص است سپس پوست درخت ضخيم شده و داراي شكافهايعميقيميشود. گونه هاي آسيايي و آمريكايي از طريق برگ تشخيص داده مي شوند بطوري كه در گونه هاي آمريكايي برگها گرد يا نوك تيز است در حالي كه در گونههاي آسيايي انتهاي برگ فرورفته است. تفاوت ديگر اينكه گونه هاي آسيايي عموما درختان كوچكي هستند در حالي كه گونه هاي آمريكايي درختانبلنديهستند. گونه هاي آمريكايي مثل : P.menziesii(= P.duglasii), P.guinieri, P.rehderii, P.macrolepis, P.macrocarpa گونه هاي آسيايي مثل : P.sinensis, P.japonica, P.wilsoniana P.Menziesii در ايران هم كاشته شده است. اين گونه در غرب آمريكا Britishكلمبيا انتشار دارد. دامنه انتشار آن از ارتفاع سطح دريا تا 3300 متر در كوههاي جنوبي آمريكا مي باشد. دامنه انتشار وسيع از نظر ارتفاع از سطح دريا باعث شده كه اين گونه اكوتيپ هاي مختلفي داشته باشد در نتيجه اين گونه از نظر پرونانسها (منشاء جغرافيايي بذر) تنوع چشمگيري از خود نشان مي دهند. مقاومت به سرماي اين گونه زياد است و در بعضي از مناطق انتشار خود سرماي منطقه 25- بوده كه به آن آسيبي نرسانده است. اين گونه pH كمتر از 7 را مي پسندد. سنگ مادرهاي سيليسي را مي پسندد و در بعضي از مطالعات مشخص شده كه در خاكهاي آهكي زود زرد و خشك شدهاست. در طول يكسال 1 متر رويش طولي و 2 تا 3 سانتي متر رويش قطري دارند. كه در كشتهاي آزمايشي درختان 20ساله، 20 مترارتفاع و 60 سانتي متر قطر داشته اند. حداكثر ارتفاعيكهگزارششدهاست100مترميباشد. Pseudotsuga menziesii جنسTsuga.sp درختان بزرگي دارند، با شاخه هاي پراكنده، بطوركلي آرايش شاخه ها متناوب است. شاخههاي باريك معمولا بسمت زمين متمايل شده و تنه را مي پوشانند و ايجاد منظره جالبي مي نمايند. برگها دايمي و باريك و نواري شكل و بطور مارپيچ و اكثرا دورج روي درخت قرار مي گيرند. گلهاي نر بصورت شاتون هاي جانبي يا انتهايي روي شاخه شماره يك(اولين شاخه شروع تاج) و گلهاي ماده نيز بصورت شاتونهاي انتهايي در روي شاخه هاي نسبتا كوتاه قرار دارند. هر فلس داراي 2 تخمك است. وقتي كه مخروط مي رسد فلسها از هم پاشيده نمي شوند. براكته ها هميشهكوتاهترازفلسبودهونماياننميشوند. اين جنس 10 گونه دارد. گونه هاي اين جنس شامل: T.pattoniana(=T.mertensiana), T.carodiniana, T.albertiana(=T.heterophylla), T.yannanensis, T.brunoniana, T.canadensis, T.chinensis, T.sieboldii,T.diversifolia,T.formosana Tsuga diversifolia جنسLarix.sp درختان اين جنس بلند، ساقه مستقيم و تاج مخروطي شكل دارند. ملز داراي 2 نوع شاخه است: 1- شاخه هاي بلند :Macro blaste كهبرگهابرروياينشاخههابصورتانفراديقرارميگيرند. 2- شاخه هاي كوتاه : Meso blaste اين شاخه ها بر روي شاخه هاي بلند قرار دارند و برگها بر روي آنها بصورت گروهي قرار ميگيرند. برگها نواري شكل با مقطع 4 گوش يا 3 گوش كه در حالت 3 گوش بودن سطح روي برگ مسطح است. برگها نرم و خزان كننده بوده و برگهايي كه در روي شاخه هاي بلند قرار ميگيرند پاشنه دار هستند. گلهاي نر بصورت شاتون مركب از براكته هايي است كه در كنار هريك از آنها پرچم ها قرار دارند و هر پرچم داراي 2 كيسه گرده است و گلهاي ماده نيز بصورت شاتون مركب از براكته ها و فلس هاست . هرفلس داراي 2 تخمك است. گلهاي نر و ماده در انتهاي شاخه هاي كوتاه قرار دارند و مخروط يكساله مي رسد. فلس ها چوبي شده و از هم پاشيده نمي شوند. در حدود 15 گونه از اين جنس شناسايي شده است كه همگي درمناطق سرد يا ارتفاعات زياد مناطق معتدله آمريكا، اروپا و آسيا انتشار دارند. Larix japonica(=L.leptolepis): برگها متمايل به رنگ آبي، شاخه هاي شماره 1 قهوه اي قرمز، مخروط تقريبا كروي شكل با فلسهاي برگشته در قسمت حاشيه Larix decidua(=L.europaea): برگها به رنگ سبز روشن، شاخه هاي شماره 1 زرد روشن، مخروط تخم مرغي شكل و فلسها بدون برگشتگي ارتفاع هردو درخت به 40 متر مي رسد. Larix decidua جنسPseudolarix.sp يك گونه بنام P.amabilis با تنه راست كه ارتفاع درخت به 40 متر ميرسد. اين گونه نيز همانند ملز داراي دو نوع شاخه است. شاخه هاي بلند بصورت شبه پيراموني روي درخت قرار دارند. اين گونه بومي چين است. برگهاي خزان كننده به رنگ سبز متمايل به زرد در بهار و به رنگ طلايي در پاييز است.طول برگ به 5 سانتي متر و عرض ان 2 ميليمتر ميباشد. برگها در سطح زيرين داراي 2 نوار سفيدرنگ هستند.گلهاي نر بصورت شاتون پايكدار و بصورت گروهي در انتهاي شاخه هاي كوتاه قرار دارند. گلهاي ماده نيز بصورت شاتونهاي مجزا در انتهاي شاخه هاي كوتاه قرار دارند. فلسهاي مخروط پس از رسيدن از هم جدا ميشوند. ميوه درخت در طول يكسال ميرسد. اين درخت به علت طلايي بودن برگهايش از نظر زينتي بسيارجالبتوجهاست. Pseudolarix amabilis جنسKeteleeria.sp درختان اين جنس با ساقه مستقيم، شاخه هاي جانبي روي ساقه بطور شبه پيراموني قرار دارند.داراي پوست ضخيم و شياردار، برگها نواري شكل و دايمي كه بطور پراكنده يا تقريبا دورج روي شاخه هاي جانبي بوسيله بالشتك كوچكي قرار مي گيرند. گلهاي نر بصورت شاتون چتري و گلهاي ماده بصورت مجزا از هم و نزديك به انتهاي شاخههاي يكساله ظاهر ميشوند. اين گلها پايك دار و بصورت برافراشته روي شاخه قرار ميگيرند. فلسها هنگام رسيدن مخروط از هم جدا نميشوند. اين جنس شامل 5 گونه بوده كه همگي در جنوبشرقي چين انتشار دارند. K.davidiana جنسCathaya.sp ارتفاع متوسط اين درختان به 20 متر ميرسد. برگهاي نواري شكل در سطح رويي شيار دارند. و در حاشيه مژهدار بوده و در سطح نيز زير ناودار هستند. مخروط بدون پايك و آويزان در روي درخت قرار مي گيرد. فلسهاي مخروط از هم پاشيده نميشوند. هر فلس حاوي 2 دانه است. اينجنسدارايدوگونهزيراست: C.argyrophylla و C.nanchuanesis C . argyrophylla

کليد شناسايي جنس هاي
خانواده کاج
Pinaceae

 

جنس هاي خانواده

 Pinaceae

    جنس کاج           Pinus sp.

کاج ها براساس گونه ابعاد متفاوتي دارند که از درخت بزرگ تا درختچه ديده مي شوند. جنس کاج گونه هاي زيادي دارد(حدود 150 گونه).

در کاج ها 2 نوع برگ ديده مي شود :

1- برگهاي واقعي Euphylle                       

2- برگهاي کاذب Pseudophylle               

ميوه کاجها 2 ساله و در برخي از گونه ها 3ساله مي رسد.کاجها مخصوص نيمکره شمالي بوده و فقط گونه Pinus insularis از خط استوا عبور کرده و در جزاير مالزي و سوماترا ديده مي شود.

اصول شناسايي کاجها

1- برگهاي واقعي يا اوفيل ها

2- پاشنه

3- غلاف برگ

4- نمو شاخه ها

5- شکوفا يا ناشکوفا بودن مخروط

6- دايمي يا ريزان بودن مخروط

7- سن مخروط

8- صاف يا برجسته بودن امبليک

9- تعداد برگها 

10-تراکيئدها

 

Subgenus Pinus

غلاف : ريزان مثل P. leiophylla

           دايمي مثل P. sylvestris

يک گرهي : مخروط شکوفا و سريعا ريزان مانند :

P. sylvestris, P. panderosa, P. arizonica

                مخروط ناشکوفا و دايمي مانند :

P. pinea, P. longifolia                               

چند گرهي : مانند :

P. halepinsis, P. eldarica, P. brutia,                  P. banksiana                                    

P. patula, P. taeda                            

Subgenus Strobus

Section Cembra:

P. cembra
P. strobus
P. peuce

 Section parryana:

P. parryana
P. radiata
P. gerardiana

 

    جنس Cedrus sp.      

درختاني هستند با برگهاي سوزني شکل دايمي و خشن و با مقطع تقريبا 4گوش که به 2 صورت در روي شاخه ها قرار مي گيرند:

1- بطور پراکنده و مجزا از هم که اين برگها در روي شاخه هاي بلند قرار مي گيرند، داراي پاشنه هستند.

2- بصورت گروهي يا مجتمع(گاهي بيش از 60 عدد) که در روي شاخه هاي کوتاه قرار مي گيرند.

 

گلهاي نر بصورت شاتون هاي استوانه اي متمايل به مخروطي و بصورت برافراشته و مجزا از هم در انتهاي شاخه هاي کوتاه قرارمي گيرند. گلهاي ماده نيز بصورت مجزا از هم و در انتهاي شاخه هاي کوتاه قرار مي گيرند. مخروط بزرگ، تخم مرغي شکل متمايل به استوانه اي برافراشته و هنگام رسيدن فلسها از هم جدا مي شوند و مي ريزند. مخروط درخت در طول 2 يا 3 سال مي رسد.

 

 

 

 

 

کليد شناسايي گونه هاي
جنس
 Cedrus

بزرگترين سدر، سدر هيماليا است که به ارتفاع 50 متر مي رسد. اين گونه بومي کوههاي هيماليا است و تا ارتفاع 1300 تا 3500 متر از سطح دريا مي رويد. اين گونه نسبت به سرما و گرما مقاوم بوده ولي يخبندان هاي شديد را تحمل نمي کند. نسبت به خشکي مقاوم بوده و نسبت به خاکهاي باتلاقي و آبدار(هيدرومورف) مقاوم نيست. گونه اي نورپسند بوده و نسبت به وزش بادها مقاوم است.

کوچکترين سدر، سدر قبرس است.

سدر لبنان در رويشگاه خودش به 30 متر در آسياي صغير(لبنان و ترکيه) ميرسد.

سدر اطلس در کوههاي اطلس در شمال آفريقا(مراکش) به ارتفاع 30 متر مي رسد.

Cedrus deodara

    جنس Picea sp.      

درختاني با تنه مستقيم و تاجي نوک تيز، شاخه هاي  اصلي گاهي بصورت پيراموني و شاخه هاي فرعي معمولا بصورت دورج است و اکثرا آويزان هستند.

برگهاي بطور پراکنده بر روي برجستگي هاي شاخه بنام بالشتک قرار مي گيرند و بعد از افتادن برگها بالشتکها باقي مي‌مانند.برگها راست و کمي خميده به سمت شاخه هستند و مقطع آنها 4 گوش مي باشد. استومات ها يا بطور يکنواخت در 4 سطح برگ قرار مي‌گيرند و يا اينکه بطور متراکم در دو سطح پايين برگ انتشار دارند.

طرز قرار گرفتن برگها در روي شاخه ها

1- برگها خوابيده بسمت جلو :

در اين حالت برگها بسمت مسطح بالاي شاخه ها متمايل شده و سپس بصورت برافراشته يا خوابيده به سمت نوک شاخه ها متمايل مي شوند.

مثل                                          Picea abies

 

2-برگهاي بادبزني شکل:

برگها با زواياي مختلف روي شاخه قرار مي گيرند و سطح زير شاخه فاقد برگ است.

مثل:

    Picea omarica, Picea obovata     

 

3-برگها به شکل برس استوانه اي شکل:

برگها با زواياي تقريبا مساوي در تمام جهات  شاخه قرار مي گيرند و سطح زير و روي  شاخه  از نظر تعداد برگ تقريبا يکسان است.

مثل:

Picea orientalis     

 

گلهاي نر بصورت شاتون مرکب و گلهاي ماده اغلب در انتهاي شاخه ها هستند اين گلها ابتدا برافراشته و بعد از بارور شدن آويزان مي شوند.

مخروط به شکل استوانه اي يا تخم مرغي کشيده. فلسهاي مخروط چوبي نازک قابل انعطاف يا سخت است. مخروط روي درخت بعد از رسيدن در طول سال اول مي افتد و خيلي بندرت تا آخر سال دوم بر روي درخت باقي بماند.دانه ها بعد از رسيدن متلاشي مي شوند و دانه ها داراي بال شفاف با نوک گرد هستند.

 

Picea  در دنيا 40 گونه دارد که در 3 بخش(Section) قرار مي گيرند:

1- Section  omorica:    

برگها پهن در سطح رو به طور يکنواخت سبز بوده ولي در سطح زير داراي دو نوار استومات سفيد هستند.

 مثل :

                         Picea omorica, Picea sitchensis

                                

 

 

2- Section  bicolor:    

 

در اين حالت برگها داراي مقطع 4 گوش بوده ولي سطح زير آنها خيلي بيشتر از سطح رويي استومات دارد. بنابراين سطح زير برگها سفيد رنگ و سطح رو سبز رنگ است.          

مثل :

Picea bicolor, Picea spinolosa

                                

 

 

3- Section  concolor:  

 

در اين حالت برگها داراي مقطع 4 گوش بوده و کليه سطح آن تقريبا به تعداد مساوي استومات دارد.          

مثل :

Picea abies, Picea glauca,   Picea mariana,Picea pungens

                               

 

 

    جنس Abies sp.      

درختان اين جنس كلا ارتفاع زيادي پيدا مي‌كنند، سريع الرشد هستند، تاج درخت در جواني مخروطي شكل ولي در سنين بالاترحالت مطبق بخود مي‌گيرد، آرايش شاخه هاي اصلي روي تنه درخت بصورت شبه پيراموني است. شاخه ها معمولا صاف (برگها بدون پاشنه و بالشتك) هستند، برگها بعد از افتادن يك اثر دايره‌اي شكل روي شاخه مي گذارند.

بطوركلي برگها به سه حالت روي شاخه ها قرار مي گيرند:
الف – به حالت برس استوانه اي:             برگها در تمام جهات شاخه با يك زاويه يكسان قرار ميگيرند. مانند :         A . Pinsapo                                                                                                                                                             

ب- برگهاي سطح زير شاخه به سمت سطح روي شاخه برگشته اند و سطح زير شاخه تقريبا خالي است. مانند:
  A . Concolor                                                                                                                                                

 ج- برگها بصورت دو دسته كم و بيش مسطح در دو طرف شاخه قرار دارند(برگهاي رو و زير شاخه به سمت دو طرف شاخه برگشته و در نتيجه شاخه حالت ديستيك دارد) مانند :A . Pectinata , A . Balsamea                                                                                      

برگهاي نرادها را برحسب استوماتها به دو دسته تقسيم مي‌كنند:

الف – آمفي استماتيك:                            Amphi stomatic
در اين حالت استوماتها در هر دو سطح برگ قرار دارند. مانند :A . Lasiocarpa                                                    


ب- هيپو استماتيك:                                   Hypo stomatic
در اين حالت استوماتها در سطح زيرين برگ قرار دارند. مانند:A . grandis                                                          
 

عرض نوار استومات نسبت به عرض رگبرگ مياني وسيله شناسايي بسياري از نرادها است. به عنوان مثال در A.procera عرض نوار استومات معادل رگبرگ مياني، در A.fraseri دو برابر، در A.magnifica كمتر و در A.bracteata‌بيشتر‌مي‌باشد.
 عامل ديگر در شناسايي نرادها  نوك برگ است كه در بعضي تيز و در بعضي ديگر نيز نوك برگ فرورفته است.
نرادها تك پايه هستند، مخروط برافراشته دارند، در عده اي از نرادها براكته‌ها  بلندتر از فلس و در عده اي ديگر كوتاه تر از فلس هستند.
نرادها به دو دسته تقسيم مي شوند كه در 25 گونه براكته ها بلندتر از فلس و در 30 گونه براكته ها كوتاه تر از فلس هستند(پنهان هستند).

 

 

سوزنی برگان( از جزوه درسی دکتر قاسمی)

کليد شناسايي جنس هاي خانواده کاج Pinaceae جنس هاي خانواده Pinaceae جنس کاج Pinus sp. کاج ها براساس گونه ابعاد متفاوتي دارند که از درخت بزرگ تا درختچه ديده مي شوند. جنس کاج گونه هاي زيادي دارد(حدود 150 گونه). در کاج ها 2 نوع برگ ديده مي شود : 1- برگهاي واقعي Euphylle 2- برگهاي کاذب Pseudophylle ميوه کاجها 2 ساله و در برخي از گونه ها 3ساله مي رسد.کاجها مخصوص نيمکره شمالي بوده و فقط گونه Pinus insularis از خط استوا عبور کرده و در جزاير مالزي و سوماترا ديده مي شود. اصول شناسايي کاجها 1- برگهاي واقعي يا اوفيل ها 2- پاشنه 3- غلاف برگ 4- نمو شاخه ها 5- شکوفا يا ناشکوفا بودن مخروط 6- دايمي يا ريزان بودن مخروط 7- سن مخروط 8- صاف يا برجسته بودن امبليک 9- تعداد برگها 10-تراکيئدها Subgenus Pinus غلاف : ريزان مثل P. leiophylla دايمي مثل P. sylvestris يک گرهي : مخروط شکوفا و سريعا ريزان مانند : P. sylvestris, P. panderosa, P. arizonica مخروط ناشکوفا و دايمي مانند : P. pinea, P. longifolia چند گرهي : مانند : P. halepinsis, P. eldarica, P. brutia, P. banksiana P. patula, P. taeda Subgenus Strobus Section Cembra: P. cembra P. strobus P. peuce Section parryana: P. parryana P. radiata P. gerardiana جنس Cedrus sp. درختاني هستند با برگهاي سوزني شکل دايمي و خشن و با مقطع تقريبا 4گوش که به 2 صورت در روي شاخه ها قرار مي گيرند: 1- بطور پراکنده و مجزا از هم که اين برگها در روي شاخه هاي بلند قرار مي گيرند، داراي پاشنه هستند. 2- بصورت گروهي يا مجتمع(گاهي بيش از 60 عدد) که در روي شاخه هاي کوتاه قرار مي گيرند. گلهاي نر بصورت شاتون هاي استوانه اي متمايل به مخروطي و بصورت برافراشته و مجزا از هم در انتهاي شاخه هاي کوتاه قرارمي گيرند. گلهاي ماده نيز بصورت مجزا از هم و در انتهاي شاخه هاي کوتاه قرار مي گيرند. مخروط بزرگ، تخم مرغي شکل متمايل به استوانه اي برافراشته و هنگام رسيدن فلسها از هم جدا مي شوند و مي ريزند. مخروط درخت در طول 2 يا 3 سال مي رسد. کليد شناسايي گونه هاي جنس Cedrus بزرگترين سدر، سدر هيماليا است که به ارتفاع 50 متر مي رسد. اين گونه بومي کوههاي هيماليا است و تا ارتفاع 1300 تا 3500 متر از سطح دريا مي رويد. اين گونه نسبت به سرما و گرما مقاوم بوده ولي يخبندان هاي شديد را تحمل نمي کند. نسبت به خشکي مقاوم بوده و نسبت به خاکهاي باتلاقي و آبدار(هيدرومورف) مقاوم نيست. گونه اي نورپسند بوده و نسبت به وزش بادها مقاوم است. کوچکترين سدر، سدر قبرس است. سدر لبنان در رويشگاه خودش به 30 متر در آسياي صغير(لبنان و ترکيه) ميرسد. سدر اطلس در کوههاي اطلس در شمال آفريقا(مراکش) به ارتفاع 30 متر مي رسد. Cedrus deodara جنس Picea sp. درختاني با تنه مستقيم و تاجي نوک تيز، شاخه هاي اصلي گاهي بصورت پيراموني و شاخه هاي فرعي معمولا بصورت دورج است و اکثرا آويزان هستند. برگهاي بطور پراکنده بر روي برجستگي هاي شاخه بنام بالشتک قرار مي گيرند و بعد از افتادن برگها بالشتکها باقي ميمانند.برگها راست و کمي خميده به سمت شاخه هستند و مقطع آنها 4 گوش مي باشد. استومات ها يا بطور يکنواخت در 4 سطح برگ قرار ميگيرند و يا اينکه بطور متراکم در دو سطح پايين برگ انتشار دارند. طرز قرار گرفتن برگها در روي شاخه ها 1- برگها خوابيده بسمت جلو : در اين حالت برگها بسمت مسطح بالاي شاخه ها متمايل شده و سپس بصورت برافراشته يا خوابيده به سمت نوک شاخه ها متمايل مي شوند. مثل Picea abies 2-برگهاي بادبزني شکل: برگها با زواياي مختلف روي شاخه قرار مي گيرند و سطح زير شاخه فاقد برگ است. مثل: Picea omarica, Picea obovata 3-برگها به شکل برس استوانه اي شکل: برگها با زواياي تقريبا مساوي در تمام جهات شاخه قرار مي گيرند و سطح زير و روي شاخه از نظر تعداد برگ تقريبا يکسان است. مثل: Picea orientalis گلهاي نر بصورت شاتون مرکب و گلهاي ماده اغلب در انتهاي شاخه ها هستند اين گلها ابتدا برافراشته و بعد از بارور شدن آويزان مي شوند. مخروط به شکل استوانه اي يا تخم مرغي کشيده. فلسهاي مخروط چوبي نازک قابل انعطاف يا سخت است. مخروط روي درخت بعد از رسيدن در طول سال اول مي افتد و خيلي بندرت تا آخر سال دوم بر روي درخت باقي بماند.دانه ها بعد از رسيدن متلاشي مي شوند و دانه ها داراي بال شفاف با نوک گرد هستند. Picea در دنيا 40 گونه دارد که در 3 بخش(Section) قرار مي گيرند: 1- Section omorica: برگها پهن در سطح رو به طور يکنواخت سبز بوده ولي در سطح زير داراي دو نوار استومات سفيد هستند. مثل : Picea omorica, Picea sitchensis 2- Section bicolor: در اين حالت برگها داراي مقطع 4 گوش بوده ولي سطح زير آنها خيلي بيشتر از سطح رويي استومات دارد. بنابراين سطح زير برگها سفيد رنگ و سطح رو سبز رنگ است. مثل : Picea bicolor, Picea spinolosa 3- Section concolor: در اين حالت برگها داراي مقطع 4 گوش بوده و کليه سطح آن تقريبا به تعداد مساوي استومات دارد. مثل : Picea abies, Picea glauca, Picea mariana,Picea pungens جنس Abies sp. درختان اين جنس كلا ارتفاع زيادي پيدا ميكنند، سريع الرشد هستند، تاج درخت در جواني مخروطي شكل ولي در سنين بالاترحالت مطبق بخود ميگيرد، آرايش شاخه هاي اصلي روي تنه درخت بصورت شبه پيراموني است. شاخه ها معمولا صاف (برگها بدون پاشنه و بالشتك) هستند، برگها بعد از افتادن يك اثر دايرهاي شكل روي شاخه مي گذارند. بطوركلي برگها به سه حالت روي شاخه ها قرار مي گيرند: الف – به حالت برس استوانه اي: برگها در تمام جهات شاخه با يك زاويه يكسان قرار ميگيرند. مانند : A . Pinsapo ب- برگهاي سطح زير شاخه به سمت سطح روي شاخه برگشته اند و سطح زير شاخه تقريبا خالي است. مانند: A . Concolor ج- برگها بصورت دو دسته كم و بيش مسطح در دو طرف شاخه قرار دارند(برگهاي رو و زير شاخه به سمت دو طرف شاخه برگشته و در نتيجه شاخه حالت ديستيك دارد) مانند : A . Pectinata , A . Balsamea برگهاي نرادها را برحسب استوماتها به دو دسته تقسيم ميكنند: الف – آمفي استماتيك: Amphi stomatic در اين حالت استوماتها در هر دو سطح برگ قرار دارند. مانند : A . Lasiocarpa ب- هيپو استماتيك: Hypo stomatic در اين حالت استوماتها در سطح زيرين برگ قرار دارند. مانند: A . grandis عرض نوار استومات نسبت به عرض رگبرگ مياني وسيله شناسايي بسياري از نرادها است. به عنوان مثال در A.procera عرض نوار استومات معادل رگبرگ مياني، در A.fraseri دو برابر، در A.magnifica كمتر و در A.bracteataبيشترميباشد. عامل ديگر در شناسايي نرادها نوك برگ است كه در بعضي تيز و در بعضي ديگر نيز نوك برگ فرورفته است. نرادها تك پايه هستند، مخروط برافراشته دارند، در عده اي از نرادها براكتهها بلندتر از فلس و در عده اي ديگر كوتاه تر از فلس هستند. نرادها به دو دسته تقسيم مي شوند كه در 25 گونه براكته ها بلندتر از فلس و در 30 گونه براكته ها كوتاه تر از فلس هستند(پنهان هستند).